9

Δικαίωμα της ασφάλειας

Όλοι οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να είναι απαλλαγμένοι από βλάβες που οφείλονται στην πλημμελή λειτουργία των υπηρεσιών υγείας, σε ιατρικά σφάλματα και λάθη και το δικαίωμα πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας και θεραπείες που πληρούν αυστηρά πρότυπα ασφάλειας.


Για να διασφαλιστεί αυτό το δικαίωμα, τα νοσοκομεία και οι υπηρεσίες υγείας θα πρέπει συστηματικά να παρακολουθούν τους παράγοντες επικινδυνότητας και να εξασφαλίζουν ότι οι ιατρικές συσκευές, συντηρούνται σωστά και οι χειριστές τους είναι καλά εκπαιδευμένοι.

Όλοι οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να είναι υπεύθυνοι για την ασφάλεια σε όλες τις φάσεις διενέργειας μιας θεραπείας. 

Οι ιατροί πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να προλαμβάνουν τους κινδύνους και τα λάθη παρακολουθώντας προηγούμενες παρόμοιες περιπτώσεις και λαμβάνοντας συνεχόμενη εκπαίδευση. 

Το προσωπικό που αναφέρει κινδύνους στους ανωτέρους του ή σε συναδέλφους θα πρέπει να προστατεύεται από πιθανές δυσμενείς συνέπειες.

Το δικαίωμα των ασθενών στην ασφάλεια, υπό την έννοια ότι οι υπηρεσίες υγείας πρέπει να λειτουργούν αποτελεσματικά και με τέτοιο τρόπο ώστε ο ασθενής να μην υποστεί βλάβη, απορρέει άμεσα ή έμμεσα από σειρά νομοθετικών διατάξεων.

Ο Νόμος 3418/2005 (Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας) περιλαμβάνει στο άρθρο 4 στα καθήκοντα των ιατρών την εξασφάλιση της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας και ορίζει ότι ο ιατρός πρέπει να προβαίνει σε κάθε ενέργεια προκειμένου να αποφευχθούν τα ιατρικά λάθη. Ταυτόχρονα στο άρθρο 10 του ίδιου Κώδικα αναφέρεται ότι ο ιατρός έχει υποχρέωση συνεχιζόμενης δια βίου εκπαίδευσης και ενημέρωσης σχετικά με τις εξελίξεις της ιατρικής επιστήμης και της ειδικότητας του.

Αντίστοιχα, το άρθρο 4 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας του ατόμου σε σχέση με τις εφαρμογές της βιολογίας και της ιατρικής (σύμβαση του Οβιέδο Ν. 2619/1998) ορίζει ότι κάθε επέμβαση στον τομέα της υγείας  πρέπει να επιτελείται σύμφωνα με τις σχετικές επαγγελματικές υποχρεώσεις και πρότυπα.


Το Άρθρο 47  του Νόμου 2071/1992 για τα δικαιώματα του νοσοκομειακού ασθενούς προβλέπει ότι ο ασθενής έχει το δικαίωμα της παροχής φροντίδας σ’ αυτόν με τον οφειλόμενο σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπειά του. Αυτή η φροντίδα περιλαμβάνει όχι μόνο την εν γένει άσκηση της ιατρικής και της νοσηλευτικής, αλλά και τις παραϊατρικές υπηρεσίες, την κατάλληλη διαμονή, την κατάλληλη μεταχείριση και την αποτελεσματική διοικητική και τεχνική εξυπηρέτηση.

Τα ανωτέρω οφείλουν να διασφαλίζουν μεταξύ άλλων τα Γραφεία Προστασίας Δικαιωμάτων Ληπτών Υπηρεσιών Υγείας, που μεταξύ των καθηκόντων τους είναι σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις η προάσπιση της παροχής ασφαλών υπηρεσιών υγείας. Παρόλο που σύμφωνα με τον νόμο τα γραφεία αυτά βρίσκονται σε κάθε νοσοκομείο, στην πλειοψηφία τους είναι υποστελεχωμένα και υπολειτουργούν. 

Στην πράξη, ωστόσο παρατηρείται πολύ συχνά στα δημόσια νοσοκομεία, μηχανήματα που είναι αναγκαία για τη διάγνωση και την περίθαλψη των ασθενών να είναι απαρχαιωμένα, κακοσυντηρημένα και να μη λειτουργούν, ενώ σε άλλες περιπτώσεις, ιδίως στην περιφέρεια, να υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις σε αναγκαίο εξοπλισμό, με αποτέλεσμα να μην πραγματοποιούνται εξετάσεις ή επεμβάσεις και στην καλύτερη περίπτωση οι ασθενείς να παραπέμπονται στον ιδιωτικό τομέα με τη συνακόλουθη ταλαιπωρία γι’ αυτούς και τους οικείους τους. Υπάρχουν δε παραδείγματα όπου ασθενείς κλήθηκαν να αγοράσουν οι ίδιοι χειρουργικά εργαλεία όπως ειδικά συρραπτικά για να πραγματοποιηθεί η επέμβαση τους. Τα προβλήματα αυτά έχουν να κάνουν τόσο με τη χρηματοδότηση των νοσοκομείων όσο και με γραφειοκρατικές διαδικασίες που δυσχεραίνουν την ταχεία και άμεση επίλυση τους.

Τα Δικαστήρια από την πλευρά τους αναγνωρίζουν ότι το κράτος έχει υποχρέωση να λαμβάνει θετικά μέτρα για να παρέχονται στους πολίτες υπηρεσίες υγείας υψηλού επιπέδου (ΣτΕ 2362/2019, 1847/2016, 1147/2022). 

Ειδικότερα, σε ζήτημα που αφορούσε άδεια λειτουργίας ιδιωτικής κλινικής, το Συμβούλιο της Επικρατείας (Απόφαση 25463/2021) έκρινε ότι ο πάροχος υπηρεσιών υγείας οφείλει να διασφαλίζει την αδιάλειπτη και απρόσκοπτη παροχή στους νοσηλευόμενους της εκάστοτε αναγκαίας ιατρικής και νοσηλευτικής φροντίδας ώστε να μην τίθεται σε κίνδυνο, έστω και ενδεχόμενο, η ποιότητα και η ασφάλεια των εν λόγω ζωτικής σημασίας υπηρεσιών… και η διοίκηση οφείλει να ελέγχει την τήρηση της υποχρέωσης αυτής. 

Παρόλα αυτά όμως δεν υφίσταται κάποιο σύστημα κυρώσεων και εξαναγκασμού που να διασφαλίζει ότι οι βλάβες και οι ελλείψεις στα ιατρικά μηχανήματα των δημόσιων νοσοκομείων θα αποκαθίστανται τάχιστα.

 

Σχετική Νομοθεσία

    • Άρθρα 4 και 10 Ν. 3418/2005: Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας
    • Άρθρο 4 Ν. 2619/1998: Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας του ατόμου σε σχέση με τις εφαρμογές της βιολογίας και της ιατρικής
    • Άρθρο 47 παρ. 2 Ν. 2071/1992: Τα δικαιώματα του Νοσοκομειακού Ασθενούς
    • Άρθρο 59 Ν. 4368/2016: Επιτροπή Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ληπτών Υπηρεσιών Υγείας
  • Α3δ/Γ.Π.οικ.10976/2017 – ΦΕΚ 662/Β/2-3-2017 Υπουργική Απόφαση: Πλαίσιο οργάνωσης και λειτουργίας του Γραφείου Προστασίας Δικαιωμάτων Ληπτών/ριών Υπηρεσιών Υγείας των Νοσοκομείων του Ε.Σ.Υ.
  • Κανονισμός (ΕΕ) 2017/745 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2017, για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα
  • Κανονισμός (ΕΕ) 2017/746 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2017, για τα για τα in vitro διαγνωστικά ιατροτεχνολογικά προϊόντα